„Czyń, co większość czyni, a ludzie będą o tobie mówić dobrze.? (Thomas Fuller)
?Nie było by najlepiej, gdybyśmy wszyscy myśleli podobnie. Istnieje różnica zdań i ona właśnie jest sygnałem do wyścigu.? (Mark Twain)

W poniższym tekście skupiłam się na krótkim wyjaśnieniu konformizmu, czyli tego jak ludzie zmieniają swoje postępowanie i zachowanie wskutek wpływu innych osób.

Według definicji konformizm jest postawą i zachowaniem jednostki, która się charakteryzuje ścisłym podporządkowaniem wobec panujących norm, systemu wartości, wzorców zachowania, myślenia oraz poglądów powszechnie przyjętych i obowiązujących w danej grupie społecznej.

Każdy z nas chcąc nie chcąc wykazuje oznaki konformizmu, choćby w tak błahej sytuacji jak przejście na czerwonym świetle, większość będzie czekało aż sygnalizacja świetlna zmieni się na zieloną, ale znajdzie sią ktoś, kto się wyłamie i przejdzie na czerwonym, będzie to nonkonformista.
Konformizm nie jest zdefiniowany jako dobry czy zły, wszystko zależy od sytuacji w jakiej się pojawi.

Konformizm jest silnie związany z aflimacją czyli pielęgnowaniem zastałych zasad i obyczajów oraz norm.
Aby zrozumieć to pojęcie, z czego ono wynika należy je rozpatrzyć na kliku płaszczyznach.

Merton łączy konformizm z rytualizmem, czyli kluczowym trzymaniem się pewnych tradycyjnych sposobów postępowania, wręcz nadgorliwym przestrzeganiem norm, przy zupełnym abstrahowaniu od celów, które miały być w ten sposób realizowane, czyli zostają zignorowane odpowiednie wartości.
Rytualizmem kieruje się dewotka, która mechanicznie klepie w kościele pacierze, myśląc jednocześnie, jak dokuczyć sąsiadce, tutaj konformizm jest dewiacją a nonkonformizm będzie cechą pozytywną, poszerzającą horyzonty myślowe.
Nie można jednak sądzić iż rytualizm jest tylko i wyłącznie negatywny, przestrzeganie pewnych rytuałów, które już nie dążą do celu, jakiemu miały służyć, może mieć wartość samą przez się, która prowadzi na przykład do integracji grupy, podkreślając jej tożsamość.

Czyli konformizm to nic innego jak skłonność do ulegania.

Aby zrozumieć w pełni to pojęcie należy się przyjrzeć genezie ulegania. Naukowcy opierają sie na czterech definicjach wyjaśniających, są to:
Wyjaśnienie ewolucyjne.
Zachowania konformistyczne zwiększały szanse grup pierwotnych na przetrwanie. Grupy, które działały wspólnie były bardziej skuteczne – łatwiej broniły się przed niebezpieczeństwami, miały większe sukcesy w polowaniu, zajmowaniu terytorium i konkurencji z innymi grupami pierwotnymi. W związku z tym „gen konformizmu” był promowany przez ewolucję. Grupy, które nie miały skłonności do współdziałania wymarły bezpotomnie. Współcześni ludzie są więc potomkami tych, którzy mają „gen konformizmu”.
Wyjaśnienie wychowawcze.
Od wczesnego dzieciństwa większość „normalnych” ludzi poddawana jest socjalizacji, czyli karana za niepodporządkowanie się pewnym normom i nagradzana za uleganie. Objawia się to wyuczeniem postawy lękowej w sytuacjach, w których nasze zachowania odbiegają od zachowań obowiązujących w grupie (norm).
Wyjaśnienie związane z dynamiką grupy.
Żyjąc w grupach społecznych ludzie spostrzegają, że trzymanie się swojej roli i podporządkowywanie się grupie w większości przypadków się opłaca. Jeśli trzy osoby mają zamiar płynąć żaglówką, to każda będzie mieć swoje zadanie i aby wszytko szło sprawnie powinna wypełniać swoją rolę. Wychylanie się poza nią zmniejsza szanse na osiągnięcie sukcesu indywidualnego i grupowego. Nie da się samodzielnie wybudować autostrad.
Dlatego współdziałanie się opłaca – stąd skłonność do podporządkowania się normom grupowym.
Wyjaśnienie związane z konstrukcją osobowości.
Akceptacja przez grupę związana jest z tym czy dana osoba pasuje swoimi zachowaniami do grupy. Z drugiej strony akceptacja przez grupę jest ważnym czynnikiem wpływającym na samoocenę, która w tym sensie staje się socjometrem. Podporządkowanie się grupie wpływa więc na polepszenie samooceny, zaś sprzeciwianie się obniża samoocenę, ze wszystkimi związanymi z tym konsekwencjami. (http://pl.wikipedia.org/wiki/Konformizm_normatywny)

Psychologia społeczna nie ocenia ani nie wartościowywuje podporządkowywania się wpływowi społecznemu jako dobry czy zły, natomiast stara się wyjaśnić przyczyny , które sprzyjają postawie konformistycznej.
Psychologia twierdzi, że konformizmowi sprzyjają pewne sytuacje, takie jak:

1. Gdy z zachowań innych ludzi czerpiemy informacje, jak mamy się sami zachować (konformizm informacyjny).
2.Gdy podporządkowujemy się grupie, aby uniknąć ośmieszenia czy też odrzucenia przez grupę (konformizm normatywny).

Konformizm informacyjny, kiedy jesteśmy na niego podatni.

Na konformizm informacyjny jesteśmy najbardziej podatni w sytuacjach, kiedy nie jesteśmy pewni jak się mamy zachować w danej sytuacji, kiedy nie posiadamy jasno sprecyzowanych poglądów i idei, kiedy nie znamy poprawnej odpowiedzi, w takich sytuacjach wręcz bezwiednie jesteśmy bardziej otwarci na wpływ innych, im mnie posiadamy pewności, tym bardziej ufamy.
Konformizm informacyjny obejmuje nie tylko zachowania ale również sferę emocjonalną.
Konformizm informacyjny ma miejsce w następujących sytuacjach:
- kiedy sytuacja jest niejasna
- kiedy mamy mało czasu na zaplanowanie działania
- kiedy innych ludzi postrzegamy jako ekspertów
- kiedy sytuacja jest kryzysowa
Ważna jest świadomość zdawania sobie sprawy z następstw konformizmu informacyjnego, sprzeciwienie się niesłusznemu i niewłaściwemu wpływowi społecznemu jak najbardziej jest możliwe.
Kiedy znajdujemy się w niejasnej sytuacji, należy sobie zadać kilka kluczowych pytań:
Czy ci ludzie wiedzą więcej niż ja wiem o tym, co się tutaj dzieje? Czy jest w pobliżu ekspert, a więc ktoś kto powinien o tym wiedzieć więcej? Czy działania tych ludzi albo tych ekspertów wydają się być sensowne? Czy jeżeli zachowam się też w taki sposób, nie będzie to wbrew mojemu zdrowemu rozsądkowi albo wbrew mojemu wewnętrznemu rozeznaniu, co jest dobre a co złe.
Jeżeli będziemy potrafili na trzeźwo zadawać sobie te pytania w życiu codziennym, mamy szansę kiedy konformizm jest użyteczny i sensowny.

Konformizm normatywny ? jeśli postąpię inaczej niż ty, przestaniesz mnie lubić

W tym przypadku stajemy się konformistami po to, aby otoczenie w którym się znajdujemy nas akceptowało i lubiło, upodabniamy się do grupy, w której akceptujemy panujące reguły, przekonania i wartości.
Grupa jest takim tworem, który ma jasno określone oczekiwania co do zachowania się jej członków, osoby, które próbują się wyłamać są odbierane jako inne, trudno dostępne a nawet dewiacyjne.
Człowiek, który zostanie naznaczony łatką dewianta może być ośmieszany, karany a nawet odrzucony przez członków grupy (Miller, Anderson, 1979; Schachter,1951), lecz należy pamiętać o tym, że dewiant nie zawsze jest nośnikiem negatywnym, na przykład wielu artystów jest dewiantami, wyłamując się z ogólnie przyjętych norm i zasad.
Człowiek jest istotą stadną, społeczną i prawdopodobnie niewielu z nas potrafiło by wieść szczęśliwe życie w zamknięciu własnej pustelni.
Nasze podporządkowanie się grupie wynika z tego, że chcemy być członkami grupy i zbierać korzyści z tego płynące, nazywane jest to normatywnym wpływem społecznym.
Często jesteśmy świadomi, że nasze postępowanie nie jest takie jak byśmy chcieli, ale dzięki nie wnoszeniu sprzeciwu nie musimy czuć się dziwacznie lub nie wychodzimy po prostu na głupców.

Zgodnie z teorią wpływu społecznego Bibba Latanégo ([2], s. 290) możemy wyróżnić konkretne warunki, które sprzyjają konformizmowi normatywnemu:

- grupa liczy trzy lub więcej osób
- grupa jest ważna, atrakcyjna
- grupa jest jednomyślna ? ma te same poglądy, przekonania, wartości
- uwarunkowania kulturowe
- cechy osobowości ? niska samoocena, duża potrzeba aprobaty

Czasami jednak warto przyjąć w grupie postawę nonkonformistyczną, szczególnie jeżeli działamy już tam jakiś czas, ludzie nas znają i my wiemy jak mogą mniej więcej zareagować.
Przeciwstawiając się ogólnie przyjętym normom musimy być przygotowani na pewne konsekwencje, takie na przykład jak:

- oburzenie, irytacja, złość, rozczarowanie itp. innych członków
- podjęcie prób przekonania, że zachowanie nonkonformistyczne z punktu widzenia danej grupy jest ?złe? i grozi odrzuceniem
- gdy próby przekonywania nie odniosą skutku, następuje odrzucenie przez grupę

?Nie możesz uczynić człowieka z owcy postawionej na tylnych nogach. Stawiając jednak w ten sposób stado owiec, możesz utworzyć tłum ludzi.? (Sir Max Beerbohm)

?Sukces bądź niepowodzenie wynikają z konformizmu wobec okoliczności.? (Machiavelli)

Przypisy:
Aronson, E., Wilson, D.T., Akert, M.A.(1997). Psychologia Społeczna. Serce i Umysł. Poznań: Zysk i S-ka
Piotr Sztompka Socjologia Analiza Społeczna. Kraków: Wydawnictwo Zank 2002

Powielanie, przetwarzanie i dalsze rozpowszechnianie treści i materiałów zamieszczonych w powyższym tekście , w jakikolwiek sposób, w całości lub w części, bez wcześniejszej pisemnej zgody autora jest zabronione.

Lubisz ten wpis? Podziel się:
  • Digg
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Add to favorites
  • FriendFeed
  • LinkedIn
  • MySpace
  • PDF
  • RSS
  • Twitter
  • Wykop
  • Yahoo! Bookmarks